Semente de vencer

Maio 21st, 2017

Semente de vencer

Hai seis anos, co ollar asustado e o último soño prendido do rabo do ollo, chegastes ao Instituto. Nun dos primeiros días de clase, despois de ler o relato O ladrón de palabras, unha profesora preguntouvos se sabiades o que era unha parábola. Un de vós respondeu, matematicamente, que era unha curva. Pero unha de vós, medindo cada palabra, respondeu case inaudible que non sabía explicar o que era, pero que podía contarnos unha.

E contou aquela do labrego que saíra a sementar e, ao botar a semente, parte dela fora caendo polo camiño adiante, así que a xente pisáraa e os paxaros comérana. Outra parte caera entre as pedras, onde xermolara; pero secara por non ter lentura. Outra caera entre as silvas; pero, ao medrar, a silveira afogáraa. Porén, algunhas sementes caeran en terra feraz e comezaran a agromar.

Aínda que vós xa non vos lembredes, a profesora contouvos que a semente era a metáfora da palabra e que todos profesores e profesoras sementamos palabras: somos labregos da palabra! Tamén vos contou que os espazos nos que caen as sementes simbolizan as distintas actitudes que vós mantedes ante as nosas palabras. Cae a nosa semente no camiño cando vós non podedes oírnos, porque outras músicas enxordecen as nosas palabras. Cae a nosa semente entre as pedras cando vós, podendo oírnos, non nos escoitades e deixades que as nosas palabras as leve o vento. Cae a nosa semente na silveira cando vós, escoitándonos, non nos entendedes porque non vos preparamos para facelo.  Porén, algúns de vós, oíndonos,  escoitádesnos e entendédesnos, abrindo a vosa porta á curiosidade, esta é a semente que cae en terra feraz. Pois profesoras e profesores sabemos que con cada gran baixo terra / medran cen flores rosadas / e cada póla coidada / achega máis compañeiras.

Cando estamos a falar na aula contemplamos diante nosa unha masa imprecisa de rostros e de olladas, pero sempre aflora entre todas elas a ollada curiosa, atenta, interesada, que nos libra do abismo. E esa ollada, é dicir, a posibilidade de que as palabras que pronunciamos, as ideas que pretendemos sementar, esperten en algún de vós a curiosidade, o interese, a reflexión, a crítica…, esa ollada, é a maior das satisfaccións que o exercicio docente nos ofrece.

Sucede, ás veces, que o cego ten que ir pedir aos poetas palabras novas para os seus cantares, canso xa de repetir as mesmas. Neses casos botamos man de Hipatia e de Dante, de Galileo e de Lisístrata, de Amadeo e de Maruxa, de Alfred e de Virxinia, de dona Emilia e don Benito e don Ramón… de Daniel! A saber que faríamos nós  sen Rosalía!  Ben pouca cousa, seguro!, seriamos xente sen voz e sen presenza, sen palabrasE a noite longa é tan dura / que as saudades se instalan, / pero que non pense a lúa / que o sol non vén pra botala.

Aínda que todo sería máis doado, se profesores e profesoras fósemos, como a nai de Sócrates, parteiras, que debemos axudar o nacemento dun ser pensante. Nós non temos que darvos as respostas, debemos xerar as vosas dúbidas, até que cheguedes a producir as vosas propias ideas. Vós non tedes que aprender as respostas, senón descubrir as preguntas. Vós e nós debemos, socraticamente, dialogar, para demostrarvos  que aquilo que criades coñecer, en realidade sustentábase en prexuízos.

Nós temos que ensinarvos a cuestionar o establecido, a non ser conformistas, a abrir a mente, a ser creativos e non produtivos. Temos que ensinarvos a respectarvos nas vosas diferenzas, a aprender que diverxer non é sufrir un trastorno mental. Temos, en fin, a obriga moral de ensinarvos a desaprender.  Ardua tarefa a nosa, vogando sempre contracorrente, pero coa claridade do río / e do mar a forza brava / faise pequeno o camiño / e o medo todo se acaba.

Hoxe, vós sodes os telémacos que abandonades a praia (as nosas aulas) e tomades as rendas da vosa vida. Nesta sociedade atemorizada polo complexo de Telémaco, na que o fillo agarda polo pai ausente, os docentes debemos, en colaboración coa nai, Penélope, proporcionarlle a cada Telémaco os recursos para construír o seu propio futuro, a partir da herdanza recibida, pero inventando algo novo.Por iso querémosvos respectuosos coas vosas nais, coas vosas irmás, coas vosas mozas; que sexades quen de valorar máis a comunidade que a gloria persoal e ousedes opoñervos á extinción deste pobo galego saqueado polo ladrón de palabras.

Lembrade que os saberes considerados inútiles son un antídoto contra a barbarie do útil. Buscade sempre a felicidade, porque a alegría é un acto revolucionario que hai que levar a cabo cada día. E nós ficaremos orgullosos e orgullosas se unha soa das nosas sementes prende. Se a abonades, a regades e a soleades, que importa, / se non a chegamos a ver? / que importa que morramos, / se deixamos semente de vencer?

 

 

Chuzame! A Facebook A Twitter

A santísima toponimia de Galicia

Maio 18th, 2017

O país posúe a maior densidade de lugares con haxiotopónimos de Europa

SE QUERES SABER MÁIS, PREME AQUÍ: GALICIENCIA

Chuzame! A Facebook A Twitter

Na fronte unha estrela, no bico un cantar!

Maio 18th, 2017

Chuzame! A Facebook A Twitter

17 de maio todos os días do ano (por Tania Pose)

Maio 18th, 2017
O día 17 de maio conmemórase en Galiza o Día das Letras Galegas, celebrado por vez primeira no ano 1963, coincidindo co centenario da primeira edición de Cantares Gallegos, libro de poemas escrito pola gran figura galega Rosalía de Castro. Malia que este día é, ou debería de ser, un momento no que os galegos e as galegas nos sintamos orgullosos do noso idioma, así como tamén do noso pasado histórico e da nosa literatura, actualmente emprégase sobre todo para promocionar algo que beneficia a uns poucos e encobre totalmente a realidade, ou para exaltar aquilo do que no fondo non se está orgulloso pero co que algúns se queren sentir identificados para realizarse dentro dun grupo ó que non chegan a pertencer.
Persoalmente, como galega (e con isto non quero dicir só “persoa natural ou habitante de Galicia”, senón tamén galego – falante), o Día das nosas letras fai que me sinta orgullosa e ó mesmo tempo éncheme de rabia e de dor. Orgullo por manter viva unha lingua que foi asoballada durante moitos anos e por resistir as adversidades que aínda hoxe me imposibilitan vivir sempre no meu idioma nai, rabia por ver como os mesmos que me poñen obstáculos no camiño finxen ser coma min e sentirse como eu me sinto neste día, e dor por ver (escoitar) como o día 18 de maio retorna o castelán ás nosas vidas, á nosa realidade cotián. É moi triste, na miña opinión, que só se empregue o idioma propio nunha determinada data marcada no calendario, no caso dos adolescentes, incluso como se fose algún tipo de moda, pois podo afirmar que moitos rapaces e rapazas castelán – falantes suben ás súas redes sociais frases ou fotos con títulos en galego nos que se promove a defensa da lingua, mais a realidade é que non hai outra defensa para un idioma que a de falalo, e non empregalo un día ou dous ó ano (e na materia de galego impartida no instituto, se cadra). Outros, que promoven políticas desgaleguizadoras e desprestixian a lingua de maneira sutil todo o ano, dan discursos neste 17 de maio porque se senten obrigados, non porque se identifiquen cos nosos devanceiros e se preocupen pola causa normalizadora, e falan galego porque (polo menos polo de agora) é unha obriga no Parlamento de Galicia.

Así, pois, ser galego ou galega non é só vivir ou ter nacido en Galiza nin sentirse orgulloso ou orgullosa o día 17 de maio por comer polbo á feira, lacón con grelos, filloas ou marisco, senón empregar o idioma propio da nosa Terra todos os días e en todos os ámbitos e admirar a nosa cultura sempre, dentro e fóra do noso territorio. O idílico sería que todos e todas vivíramos o día a día como vivimos o Día das Letras Galegas, pero sen que ninguén finxa, sentíndoo de verdade, sendo “galegos e galegas de verdade”. Desta maneira, eu propoño un 17 de maio todos os días.

Chuzame! A Facebook A Twitter

No IES Félix Muriel andamos a porlle a estrela na fronte a Rosalía

Maio 15th, 2017

Chuzame! A Facebook A Twitter

Carlos Casares. Letras Galegas 2017

Maio 15th, 2017

VER EN SLIDEBOOM: Carlos Casares. Letras Galegas 2017

Chuzame! A Facebook A Twitter

En galego sen límites. 17maio17

Maio 14th, 2017

Chuzame! A Facebook A Twitter

18 razóns (desesperadas) para falar galego na Coruña

Maio 13th, 2017

Chuzame! A Facebook A Twitter

A última moeda (Fina Casalderrey)

Maio 12th, 2017

PIRULETA VERMELLA

Chuzame! A Facebook A Twitter

Sentido común!

Maio 8th, 2017

Chuzame! A Facebook A Twitter

En Malpica, con gheada e con seseo!

Maio 2nd, 2017

Chuzame! A Facebook A Twitter

Maio en galego!

Maio 1st, 2017

Maio from Marlou
Chuzame! A Facebook A Twitter

30 de abril, meu irmán!

Abril 30th, 2017

Esta noite

Oín dicir que non ías andar máis por aquí
que querías voltar, voltar, voltar.

Pois non, meu irmán,
foi simplemente un momento de abatimento
pero xa tomei folgos…
Teño toda a forza pra loitar
teño cada noite pra soñar
e cada minuto pra lembrar
quen eu son
pra lembrar de onde eu son

Esta noite vou voltar ao lugar
onde sendo criança brinquei
esta noite vou voltar ao lugar
onde sendo un rapaz eu soñei
á beira dun río, perto da casa
á casa de sempre,
co tempo aí enfrente…

(Fran Pérez / Manecas Costa / Coda: trad/Uxía)

Chuzame! A Facebook A Twitter

La mentira oficial

Abril 27th, 2017

Leíamos con estupor en el artículo de Pérez Reverte (“Una historia de España -XXI-”, en XL Semanal 23-29 marzo 2014) que “la elección de la lengua castellana por España fue voluntaria … de una forma que podríamos llamar natural”. Y los que opinan lo contrario son (somos) “manipuladores, cantamañanas, idiotas, mareantes y tontos del ciruelo”.

No debería necesitar el Sr. Pérez los insultos para reforzar sus argumentos, si los tuviera. Su opinión no es otra cosa que la doctrina oficial, la que el rey Juan Carlos elevó a dogma en la entrega del Premio Cervantes el 25 de abril de 2001: “Nunca fue la nuestra lengua de imposición, sino de encuentro, … a nadie se obligó nunca a hablar en castellano, … fueron los pueblos más diversos quienes hicieron suyo, por voluntad libérrima, el idioma de Cervantes.

Lamentablemente las cosas no han sido así. Esa idílica elección “natural” y “voluntaria” del castellano, se ha ido tejiendo a base de arrinconar a las demás lenguas de la península y, muy especialmente, a costa del asturiano-leonés y del aragonés (léase sobre esto el reciente libro del catedrático de lingüística de la Universidad Autónoma de Madrid, Juan Carlos Moreno Cabrera: Guía del imperialismo lingüístico panhispánico).

En nuestro caso la entronización de los Trastamara en el Compromiso de Caspe ocasionó una sustitución paulatina del aragonés y el catalán como lenguas de la Corte, por el castellano. En el siglo XVII ya comienzan a documentarse (en Zaragoza) los efectos de la sustitución. Así en las “Exequias y certamen poético por Margarita de  Austria” celebrado en 1612, se excluye a un concursante por utilizar la palabra aragonesa fusta en lugar de la castellana madera (Gerónimo Pérez justa / muy mal, pues que no se ajusta / al cartel, y, le ha llamado / a vn árbol recién cortado, /en vez de madera, fusta.), o pocos años después (1629) al mandar los jurados de la ciudad sustituir el nombre del gremio de pasamaneros por el castellano de parcheros.

Pero la cosa se destapó con la derogación de los Fueros en 1707, y así en las Instrucciones secretas para la aplicación de los Decretos de Nueva Planta (1717) Felipe V manda a los corregidores poner: “… el mayor cuidado en introducir la lengua castellana, a cuyo fin dará providencias más templadas y disimuladas para que se note el efecto sin que se note el cuidado.”

Ya avanzado el siglo, Carlos III en una Real Cédula de 1768 impone la enseñanza en castellano: “Para que en todo el Reyno se actúe y enseñe en lengua castellana. […] y a este efecto derogo y anulo todas cualesquier resoluciones, o estilos, que haya en contrario, y esto mismo recomendará el mi Consejo a los Ordinarios Diocesanos, para que en sus Curias se actúe en lengua castellana.[…] cuidando de su cumplimiento las Audiencias y Justicias respectivas…”

Y poco después (1770) con relación a América: “Por la presente ordeno y mando a mis Virreyes del Perú, Nueva Granada, Nuevo Reyno de Granada… guarden, cumplan y ejecuten, y hagan guardar, cumplir y ejecutar puntual y efectivamente […] mi Real Resolución […], para que de una vez se llegue a conseguir el que estingan los diferentes idiomas, de que se una en los mismos dominios, y sólo se hable el castellano, como está mandado por repetidas Reales Cédulas y Órdenes expedidas en el asunto.”

Forma muy natural de conseguir las cosas (“razón de mercado”, dice el Sr. Pérez) como en esta Real Cédula de 1772: “…por la cual mando, que to­dos los Mercaderes, y Comerciantes de por mayor y menor de estos mis Reynos, y Señoríos, sea Naturales, o Extranjeros, lleven, y tengan sus Libros en Idioma Castellano”. Lo que se confirmará más tarde en el Código de Comercio de 1829 (art. 54):Los libros de comercio se llevarán en idioma español. El comerciante que los lleve en otro idioma, sea extranjero, o dialecto especial de alguna provincia del reino, incurrirá en una multa…”

Ya en el reinado de Carlos IV, se dan unas “Instrucciones para el arreglo de teatros y compañías cómicas fuera de la Corte”, en las se preceptúa que: “En ningún Teatro de España se podrán representar, cantar, ni baylar piezas que no sean en idioma castellano.”

Y en los Estatutos del Seminario de Huesca de 1815, al que acudían los niños y jóvenes del Altoaragón se les prohibía “dentro del colegio hablar otra lengua que la castellana y al que hiciere lo contrario le mortificará el primario con algunas penitencias a su arbitrio”, es decir que no podían hablar en aragonés.

Durante la Regencia de María Cristina (1837): “Cada maestro ó maestra tendrá una sortija de metal, que el lúnes entregará á uno de sus discípulos, advirtiendo á los demás que dentro del umbral de la escuela ninguno hable palabra que no sea en castellano, so pena de que oyéndola aquel que tiene la sortija, se la entregará en el momento, y el culpable no podrá negarse á recibirla“.

Aunque peor se lo ponían a los maestros; por un R. Decreto de 1902 (Alfonso XIII): “Los maestros y maestras de Instrucción Primaria que enseñasen a sus discípulos la Doctrina Cristiana u otra cualquiera materia en un idioma o dialecto que no sea la lengua castellana serán castigados por primera vez con amonestación … y si reincidiese, serán separados del Magisterio oficial, perdiendo cuantos derechos les reconoce la Ley.

Y para finalizar, porque el espacio no da para más, Franco en una de sus primeras alocuciones (1 de octubre de 1936, en Radio Castilla de Burgos) ya dejó bien claro por dónde iban a ir los “tiros” de su largo mandato: “El carácter de cada región será respetado, pero sin perjuicio para la unidad nacional, que la queremos absoluta, con una sola lengua, el castellano, y una sola personalidad, la española.

No hace muchos años El Ribagorzano (diciembre de 1982) publicaba la noticia de que el maestro de Arén había multado con 50 pts. a los niños por hablar en su lengua en la escuela…

Pues eso, que los que pensamos que la cosa no ha sido tan “natural” somos “manipuladores, cantamañanas, idiotas y tontos del ciruelo” y nuestras lenguas, según el Sr. Pérez Reverte, han tenido mala suerte. Sí, la verdad que muy mala.

AUTOR: José Ignacio López Susín. Presidente de la Fundación Gaspar Torrente

FONTE: FUNDACIÓN GASPAR TORRENTE

Chuzame! A Facebook A Twitter

Así callou o mito da “imposición do galego” entre a mocidade

Abril 26th, 2017

Díxoo o presidente da Academia nunha recente entrevista en Praza: aquela campaña contra na precampaña e campaña electoral de 2009 “foi unha manipulación política do galego”. Fortalecida mediaticamente, e materializada na derrogación da política lingüística vixente para dar paso ao contestado decreto do plurilingüismo, foi moito máis aló. Fomentou prexuízos arredor do idioma propio, fixo agromar un discurso a prol da suposta liberdade que supoñía minguar máis a presenza do galego na escola e mesmo creou mitos como o de “dous ao caldeiro”. Pero callou. Non só entre os predispostos senón tamén entre os que non amosan belixerancia ningunha coa lingua. Mesmo entre a xente nova. Así o certifica o Consello da Cultura Galega (CCG) no completo informe Prácticas e actitudes lingüísticas da mocidade en Galicia.

Compróbase a alta valoración do idioma, pero tamén o pesimismo sobre o seu futuro e os prexuízos instaurados arredor del; tamén como a mocidade abandona a lingua propia a medida que se achega ao lecer e ás amizades e se afasta da familia e do centro de ensino.

Nas súas conclusións do estudo, o CCG repara non feito de que a escola, “pese a ser o lugar onde moitos mozos e mozas aprenden a lingua, non semella funcionar como un elemento dinamizador do uso do galego”. Máis ben, serve como “reflexo do status da lingua en cada lugar”: os galegofalantes ven como o galego ten unha presenza importante no ensino, mentres que os que non o son vena menor. Mentres que para algunhas persoas a escola é fonte de competencia lingüística, para outros “é un atranco porque lles xera confusión ao teren que aprender determinadas materias en galego”. “Non se ve ben que se esixa o uso do galego na escola, nin que esta lingua sexa acaída para aprender contidos técnico-científicos”.

Ademais, tamén se atopa “estendido” entre parte da mocidade o discurso de “liberdade” e “imposición” do que tanto se tirou naquela campaña electoral e en anos posteriores. Son aqueles mozos que “reivindican a liberdade á hora de empregar o castelán nas materias nas que é obrigatorio aprender ao galego, pero non ao revés”. “É un discurso no que o galego non debe supoñer obrigas e no que só o castelán ten ese privilexio”, destacan sobre unha argumentación tantas veces empregada e cuxa posibilidade foi negada mesmo por varias sentenzas do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia, que anulou parte do decreto.

A mí, como me obligaron a hablar gallego, ¡le pillé tanto asco! No por el idioma en sí, porque es un idioma bonito, porque tú lo escuchas y… pero es como… ¡no! A mí, si me obligas a algo, ¡no lo voy a hacer“. Mesmo en rapaces galegofalantes chega a manifestarse esa idea de “imposición”, aínda que de maneira menos clara e en moita menor medida.

O informe destaca que “o discurso normalizador ou militante tamén se atopa entre a mocidade” e é esta parte a que “opta por transmitir o galego aos seus fillos e fillas”. Pero iso non é o habitual. A xente nova ve un difícil futuro para a lingua e cren que cómpren esforzos para revitalizala, pero teñen un “escaso compromiso con ese futuro no referente a usar o galego”.

Alén disto, a mocidade galega “manifesta un consumo baixo de medios en galego, especialmente aqueles mozos e mozas que usan menos esta lingua, mais tamén entre os/as que se declaran consumidores/as habituais de medios”. “Algúns, sobre todo os monolingües en galego, critican a falta de autenticidade do galego que se emprega nalgúns casos”, di o informe.

Para o CCG, “trátase de construír un discurso sobre o plurilingüismo con base no galego no que se demostre a utilidade e viabilidade deste” e tamén de buscar “o consenso entre os partidos políticos para excluír a lingua galega da loita partidista”. “Cómpre unha mudanza do discurso institucional de cara á lingua galega para que a sociedade perciba que é un elemento potenciador da cohesión social”, di.  “Só un uso preferente do galego pode garantir unha competencia bilingüe”.

FONTE: PRAZA PÚBLICA

Chuzame! A Facebook A Twitter